Arguin, Arabische gom en slaven

Vrijwel niemand heeft ooit gehoord van Arguin, een piepklein eiland voor de kust van Mauretanië. Toch speelde het ooit een rol als springplank voor de West-Indische Compagnie (WIC).

Arguin (door de Portugezen Arguim genoemd) is niet meer dan een grote, kale zandbank, gelegen in de Baai van Arguin. Het eiland is slechts een kilometer of zes lang en 'beschermd' door verraderlijke riffen. Het maakt deel uit van een eilandengroep — soms aangeduid als de Mauritaanse Waddeneilanden — waartoe ook Tidra, Niroumi, Nair en Kijji behoren. Pas in 1968 werd vastgesteld dat dit gebied een belangrijke verzamelplaats is voor overwinterende wadvogels.

De eerste Europeanen die op Arguin landden waren uiteraard de Portugezen. Infante Dom Henrique, o Navegador — bij ons beter bekend als Prins Hendrik de Zeevaarder (1394–1460), was de derde zoon van koning João I ofwel Johan I (1357-1433) van Portugal en Filippa van Lancaster.

Hoewel zijn bijnaam 'de Zeevaarder' was, bleef hij voornamelijk thuis. Maar hij was wel een man met visie en was de initiator en financier van veel ontdekkingsreizen die de aanzet gaven tot het latere Portugese wereldrijk.

De Portugese expansie begon met de verkenning van de West-Afrikaanse kust en de kolonisatie van een serie nog onbewoonde eilanden in de Atlantische Oceaan, zoals de Azoren en Madeira. Ook Arguin maakte deel uit van deze vroege expansie.

De eerste Portugees die in 1443 voet aan wal zette van Arguin was de Portugese zeevaarder Nuno Tristão. Hmm, dacht Prins Hendrik de Zeevaarder, dat is een interessante plek om voorraden in te slaan op weg naar nog zuidelijker streken en om handel te drijven met de lokale bevolking. Al in 1445 werd er een feitoria ofwel een factorij opgericht. Daarin werden twee belangrijke handelsgoederen opgeslagen: Arabische gom en slaven. Arabische gom wordt onttrokken aan een tweetal soorten bomen en slaven werden onttrokken aan de lokale bevolking. Alles voornamelijk betaald met geldkauries (Monetaria moneta), de schelpjes van een kleine zeeslak[1][2].

In 1633 was het afgelopen met de Portugese pret toen Arguin werd veroverd door Nederlanders. Een legertje van slechts 40 soldaten bleek genoeg om Arguin in te nemen. Die soldaten waren op pad gestuurd door de Zeelandse Kamer van de WIC. Die Zeelandse Kamer richtte zich voornamelijk op de handel met en exploitatie van koloniën in Nederlands-Guiana, het tegenwoordige Guyana, buurland van Suriname. De Zeeuwse koopman Abraham van Peere had in 1627 van de WIC het patronaatschap van Berbice gekregen. Dit gaf hem het recht om in dat gebied een privé-kolonie te stichten en te exploiteren. Berbice, gelegen aan de gelijknamige rivier, was van 1627 tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie, waarna het van 1792 tot 1815 een Nederlandse kolonie was. De Napoleontische oorlogen maakten een eind aan die situatie en later werd het gebied overgedragen aan Engeland.

Van Peere had daarmee belangen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Hij belaste zijn zoon Daniel van Peere met de leiding van Arguin. Die miste nogal wat diplomatieke vaardigheden met als gevolg dat hij al in juli 1633 werd gegijzeld en uiteindelijk werd vermoord in Portendick, een verbastering van Porto d’Arco[3]. Het is tegenwoordig een verlaten kuststad.

Het eiland bleef onder het gezag van de Zeeuwse kamer van de West-Indische Compagnie tot 1678 met een korte onderbreking door een Engelse bezetting in 1665. Rond 1670 werd het bezet door een lokaal opperhoofd en 25 strijders. Frankrijk nam het eiland in september 1678 over, maar zij verlieten het eiland al snel. Arduin bleef verlaten tot 1685. Door de droogte en het gebrek aan een goede ankerplaats bleek een permanente Europese nederzetting lastig vol te houden.

Uiteindelijk werd Arguin onderdeel van Mauretanië, een land dat (pas) in 1960 zijn onafhankelijk verkreeg.

[1] Johnson: The Cowrie Currencies of West Africa. Part I and Part IIin Journal of African History - 1970
[2] Hogendorn, Johnson: Cowries - The Shell Money of the Slave Trade - 2003
[3] Van Groesen: Beyond law and order: encounters at Arguin and the beginnings of the Dutch slave trade, 1633-1634 - 2019